02.01.2024 - 14:43 | Son Güncellenme:
Bir çeşit kelime cambazlığı da denilebilen tekerlemeler ölçülü ve kafiyelidir. Halk edebiyatına özgü bir tür olması ile birlikte çocukların gelişimindeki önemli bir yere sahiptir. Kurmaca oldukları için bazen yarı anlamlı bazen de anlamsız olabilirler. Zor, kısa, uzun, kolay, komik olmaları ile dikkat çeken tekerlemeler diksiyon ve oyun içinde karşımıza çıkar. Sözlükte ağızda yuvarlanan söz, saçma sapan söz, eş sesli kelimelerle kurulu konuşma" anlamına gelmektedir. Daha çok çocukların kullandığı bir tür olmasının dışında halk ozanları da şiirleri için tekerlemeleri kullanmışlardır.
Ölçülü ve kafiyeli, basmakalıp sözlere tekerleme denir. Masal, hikâye, bilmece, halk tiyatrosu gibi bazı edebi türler içinde ve çocuk oyunlarında tekerlemelere rastlanır. Türk edebiyatında ilk yazılı tekerleme örneklerine 11. yüzyıldan itibaren rastlanır.
1. Gagavuz kuşunun gagası gerdandan sarkar, ger ger gerilen gergefin gültası Galata’dan galat gergedana gül atar.
2. Kara kızın kısa kayışını kasışına kızmayışına şaşmamışsın da, kuru kazın kızıp kayısı kazışına şaşmış kalmışsın.
3. Kapıyı kıcır gattırıcılardan mısın, ocağı kıvılcımlattırıcılardan mısın? Ne kapıyı kıcırdattırıcılardanım ne ocağı kıvılcımlattırıcılardanım.
4. Be birader buraya bak, başı bereli burma bıyıklı bastı bacak bayan berberiyle bizim Bedri bey birlikte bir pirinci birinci buluşta birbirine dizip Bursa pazarına indi.
5. Uykucu Ülkü, ucu tüllü üç örtüyü ütüyle ütüleyip de mi üstüne örtünmeli, üç örtünün ucunu tülleyip ütüleyip de mi üstüne örtünmeli?
6. Safranbolulu Safinazla Salihlili Salih, Soğukoluk’ta soğuklamışlar, sinüzit olmuşlar, sonra sımsıkı sarınarak söylene söylene Seyitgazi’ye varıp sarmısaklı su teresini susarmısağıyla karıştırarak suyunu süzmüşler.
7. Sazende Şazi ile zifos Zihni, zaman zaman sizin sokağın sağ köşesinde sinsi sinsi fiskoslaşarak, zibidi Suzi’ye sonsuz ve sorumsuz bir hayasızlıkla ikide bir sizi şikâyet ederler.
8. Sedat Tınaz’ın bütün tasası, suratsız teyzesine rastlamadan önce, set üstünde sırtını zerzevat sepetinin pis tepesine sürten sıska tazısını toz duman ortasında tutmasıydı.
9. Soson’un susuz sazlıklarında, sadece soğanla sarmısak yetişebileceğini söyleyen Samsun’lu sebzecilerin sözüne sizler de sessizce ve sezgilerinize sığınarak inanabilirsiniz.
10. Şavşat’lı Şabanla, Şarkışlalı şipşakçı Şekip ve Şıpsevdi Şehime; Şişhane’den, şeytankuşu mu, şömine maşası mı, masa şemsiyesi mi, şoson mu, şezlong mu ne, bir şeyler almaya gitmişler.
11. Tarihli ve talihli tentürdiyotçu tetik Tahir’le, tahterevallici tekinsiz Tevfik’in, Talimhane’de ters türs konuşarak, ter ter tepinip tir tir titremeleri, Turhallı tombul Turgut’u, Tosbağa sokaktaki tömbekiciye doğru tıpış tıpış yürüttü.
12. Vırvırcı Vedia ile vıdı vıdıcı Veli, velînimeti vatman Vahit’e vilâyette veda edip Vefa’ya doğru velespitle, vaveylâsız volta vururlarken, voleybolcu Volkan, virtüoz Vicdanî ve Viranşehirli vatansever viyolonselist Vecibe ile karşılaştılar.
1. Sizin dala konmus, hallu, bellu, gabellu, kabak bas bel baykusu,
Bizim dala konmus, hallu, bellu, gabellu,kabak bas bel baykusuna,
“Sen nasil bir hallu, bellu, gabellu, kabak bas bel baykususun”, demis.
Bizim dala konmus, hallu, bellu, gabellu, kabak bas bel baykusu da,
Sizin dala konmus, hallu, bellu, gabellu, kabak bas bel baykusuna,
2. Bir pirinci birinci buluşta bir inci gibi birbirine bağlayıp, Perlepe berberi bastıbacak Bedri ile beraber Balıkesir pazarına parasız giden bu paytak budala, babası topal Badi´den biberli bir papara yedi.
3.Kınıklı kılıbık kırpıntı Kıyasettin, Kırımlı kılkuyruk kıtmiri kıkır kıkır kıkırdatarak küskütük küçümen küfeci külhaniyle külüstür Kürşat´ı külünklü küngür üstüne küttedek devirdi.
4. Be birader buraya bak, başı bereli burma bıyıklı bastı bacak bayan berberiyle bizim Bedri bey birlikte bir pirinci birinci buluşta birbirine dizip Bursa pazarına indi.
5. Uykucu Ülkü, ucu tüllü üç örtüyü ütüyle ütüleyip de mi üstüne örtünmeli, üç örtünün ucunu tülleyip ütüleyip de mi üstüne örtünmeli?
1. Götür küpü, dök küpü. Getir küpü dök küpü.
2. Gül dibi, bülbül dili gibi.
3. Çarşıda koza ucuz, çarşıda darı ucuz, çarşıda boza da ucuz mu?
4. Falcı, falcının falına, fasa fiso dedi.
5. Sudan çıktı iki su şadısı, biri erkek şu şadısı, diğeri dişi şu şadısı.
6. Keşkekçinin keşkeklenmiş keşkek kepçesi.
7. Bu bankaya eski veznedar gelecek, bu bankaya eski vezne dar gelecek.
8. Bu evi yıkıp yapsak da mı otursak, yoksa yıkmasak onarsak da mı otursak?
1. Dal sarkar kartal kalkar, kartal kalkar dal sarkar.
2. Üç tunç tas kayısı hoşafı.
3. El alem ala dana aldı aladanalandı da biz bir ala dana alıp aladanalanamadık.
4.
Bir iki tombul tekir
Camdan bakar
Başına takar
Hop hop, altın top
5.
Mustafa, Mıstık,
Arabaya kıstık,
Üç mum yaktık,
Seyrine baktık.
6.
Leylek leylek havada,
Yumurtası tavada,
Gel bizim hayata,
Hayat kapısı kitli,
Leyleğin başı bitli.
7.
Kuzu kuzu me
Bin tepeme
Haydi gidelim
Ayşe teyzeme.
8.
Yağ yağ yağmur,
Teknede hamur,
Bahçede çamur,
Ver Allah’ım ver,
Sicim gibi yağmur.
1.
Ellerim tombik tombik
Kirlenince çok komik
Kirli eller sevilmez
Güzelliği görülmez
Dişlerim bakım ister
Hele saçlar, hele saçlar
Uzayınca tırnaklar
Kirlenince kulaklar
Bize pis derler, pis derler
2.
Sağ elimde 5 parmak
Sol elimde 5 parmak
Say bak, say bak, saaaay bak
Hepsi eder 10 parmak
Sende istersen say bak
Say bak, say bak, saaaay bak
3.
Küçük dostum gelsene
Ellerini versene
Ellerimizle şap şap
Ayaklarımızla rap rap
Bir şöyle, bir böyle
Dans edelim seninle
4.
Ali dayının keçileri
Kıpır kıpır kişniyor
Arpa saman istiyor
Arpa saman yok
Kilimcide çok
Kilimci kilim dokur
içinde bülbül okur
Hop çikolata çikolata
Akşam yedik salata
5.
Leylek, leylek lekirdek
Hani bana çekirdek
Çekirdeğin içi yok
Sarı kızın saçı yok
6.
Çek çıkalım, çayıra
Yem verelim, ördeğe
Ördek yemi yemeden
Ciyak, mıyak demeden
Aldım, baktım
Kimi çıkardım
7.
Saksağan sek sek
Kuyruğu tümsek
Kuyruğuna binelim
Bizim köye gidelim
8.
Ayşe hanımın keçileri
Hop hop hopluyor
Arpa, saman istiyor
Arpa, saman yok
Kilimcide çok
Kilimci kilim dokur
İçinde bülbül okur
İki kardeşim olsa
Biri ay, biri yıldız
Biri oğlan, biri kız
Hop çikolata, çikolata
Akşam yedim salata
9.
Yağ, yağ yağmur
Teknede hamur
Bahçede çamur
Ver Allah ım ver
Sicim gibi yağmur
10.
Karga karga gak dedi
Çık şu dala bak dedi
Çıktım baktım o dala
Şu karga ne budala
Karga seni tutarım
Kanadını yolarım
11.
Kuzu kuzu meeee
Bin tepeme
Haydi gidelim
Ayşe teyzeme
12.
Ooooo
İğne battı
Canımı yaktı
Tombul kuş
Arabaya koş
Arabanın tekeri
İstanbul un şekeri
Hop hop altıntop
Benden başka oyun yok
13.
Leylek leylek havada
Yumurtası tavada
Geldi bizim hayata
Hayat kapısı kitli
Leyleğin başı bitli
14.
Su doldurur derede
Dere boyu çalılık
Derede olur balık
Şu ebe de ne alık
Oltamı attım
Balığı tuttum
Balık suya dalamaz
Ebe beni bulamaz
1-2-3-4-5-6-7
Bunu kim yedi
Diyen dedi onyedi
Yağlı böreği kim yedi?
15.
Çarşıya gittim
Eve geldim, hanım yok
Bebek ağlar, beşik yok
Çorba taşar, kaşık yok
Ali Baba öldü, tabut yok
16.
Ödemiş'in unundan
Gölcük'ün suyundan
Yeni çıktı fırından
Sıcak gevrek
17.
Elleri yaprak sarması
Kolları patlıcan dolması
Burnu Burgaz nohutu
Gözleri Beydağ payamı
Kaşları Gölcük sülüğü
Alnı Bozdağ yaylası
Yavrum demiş anası
18.
Nuri attı iki taş
Bir cam kırıldı,
Bir de baş
Nerede kaldı terbiye
Doğru söyle arkadaş
Yaramazlar tutarlar
Merdivenden atarlar
Tıngır mıngır giderken
Arkasından bakarlar.
19.
Masal masal martladı,
İki sıçan atladı
Biri tos vurdu bardağa,
Gelin çıktı,çardağa.
20.
Güm güm gümüş
Al sana memiş
Al sana para
Ver bana yemiş
Yemişçinin tablası
Ebe oldu ablası
21.
Beş keçi
On oğlak
Yirmi aslan
Otuz kaplan
Kırk tilki
Elli tavşan
Altmış akıl
Yetmiş fikir
Seksen horoz
Doksan tavuk
Yüz yumurta
Vur sırtına
Git Mısır'a
Dön dolaş gel
Yine bu hasıra
22.
Leylek leylek havada
Yumurtası tavada
Hani bana çekirdek
Çekirdeğin sapı yok
Süleyman'ın saçı yok
Sarı kızın suçu yok
23.
Üç tas has hoşaf
Üç tunç tas kayısı hoşafı
Paşa tası ile
Beş has tas kayısı hoşafı.
24.
Bahçelerde tahta
Biz gidiyoruz bu hafta
İneğimiz doğurdu
Adı olsun kel Fatma
25.
Kırk kantar
Kırkar kırkar
Kantar tartar.
26.
Allı kiraz
Ballı kiraz
Bana gel biraz
Kiraz vakti geçti
Gel beraber oynayalım
Eşim seni seçti
Kalem kaşlar
Kalbur kulak
Bitli çanak
27.
Teyzesi tepeli
Kulakları küpeli
Dedesi hasta
Çorbası tasta
Biz gideriz dansa
Orda yeriz pasta
28.
Yarın bayram,
Bir kaşık ayran
Size de yeter,
Bize de yeter
29.
İbiş ile Memiş mahkemeye gitmiş.
Mahkemeleşmiş mi?
Mahkemeleşmemiş mi?
30.
İt iti itti
Bir iti itti
İT biti itti
Bit gitti
İt gitti
itti
Bitti
Gitti
31.
A a ay dede
Senin evin nerede
Evin yoksa bize gel
Oynarız hep birlikte.
32.
Nereye babam nereye
Tarlaya kızım tarlaya
Tarlada keçi kulağı
Gelinlerin duvağı
33.
İğne iplik
Derme diplik
Çelik çubuk
Sen çık...
Dama çıktım
Çalı kestim
Bir alaca yılan gördüm
Yılan bizim nemiz olur?
Sokaklarda temiz olur
Al çık,
Balçık
Sana dedim:
Sen çık
34.
Al elma,sulu elma
Öyle güzel dalda durma
Alır seni yerim.
Kan katarım kanıma.
35.
Minik kuzu me, me.
Dedi beni dövme
Büyür süt veririm,
Hem sana hem kedine.
36.
Zili astım kapıya.
Haber verdim Kaya' ya.
Kaya kapıya gelmezse,
Söylerim Esra'ya.
37.
Temiz bir masayı.
Cici boyalı kapıyı.
Bir de büyük Ata'yı,
Çok severim.
38.
Ayakkabım çıktı delik.
Gittim aldım bir terlik.
Terlikçi para almadı,
Verdim ona bir teklik.
Lık lik deme
Dağlık, bağlık gezme.
Sen benimle atışamazsın,
Gel oyunbozanlık etme.
39.
Yaza yaza yaz geldi.
Derelere kaz geldi.
Daha yazacaktım ama,
Kaleme zam geldi.
40.
Bir elimde beş parmak.
İnanmazsan say da bak.
Bir, iki, üç, dört, beş.
Beş de öteki elimde,
On etmez mi kardeş?
41.
Mumcu mum yapar.
Sucu su satar
Yaşamak için,
Herkes bir iş yapar.
Ütücü ütü yapar.
Yüncü yün satar
Yaşamak için,
Herkes bir iş yapar.
42.
Bir yıl on iki aydır.
Sayması kolaydır.
İlk ayı ocak,
Son ayı aralıktır.
43.
Balık çıkmıyor kayığa.
Kuş konmuyor saçağa.
Havayı böyle kirletirsek
Hasret kalırız ışığa.
Güneş vurmuyor çiçeğe.
Su yaramıyor çileğe.
Havayı böyle kirletirsek,
Aş bulamayız yemeğe.
1. Büyük büyük büyülteçli, babacan babaeskili bonboncu Bilal’le Bigalı bıngıldak Bahir’in bön bön bakışlarına, bomboş büyülü, büyük büyük laflarına kızıyordu. Bir berbere, bir bere bre berber beri gel biber al, diyordu.
2. Cüce çinici celalli hoca Çebi, geceleri içki içince gizlice marpuççular içindeki züccaciyelere gidip, içi Çince yazılı çevizcikleri ciro için iç içe geçmiş cicili bicili üç çeşit biçimsiz civalı cam çubuğu cepceğizine indirdi.
3. Cırcır böceği çeneli ciciannenin çıtır pıtır kızının çıtı pıtı çıtkırıldım çocuğu için çıtı pıtı hanım, ciciannesine çatmış, çıkışmış.
4. Çapakçurlu çapaçul çarkçıbaşı çaylak Zülküf, Çatalcalı çakmakçı çivit Cahit’e Behey çaçabalığı çepiç, çerçi, çakaloz, çayırhorozu, çöpçatan, çurçur, çirişotu demiş.
5. Ertenekli Örtenekli, Ergene’nin ecesi, Esentepe’nin eğlencesi, Erdenler erkete Erdem’le bize geldiler.
6. Dadaylı dayımın Dodurgalı düdük deli dedesi, diline doladığı debdebeli dedim dedisiyle, dırdırını dilinden düşürüp de bir kez olsun doya doya düden diyemeden, düdenin dallara doldurduğu doyumlu yemişlerden doyasıya yiyemeden dar dünyadan göçüp gitti.
7. Ilım ılınan, ılıcalı ılıcalı akan ılık ılık Iğdır ırmağı’nın kıyıları ıkır tıkır ığrıp ağaçlarıyla kaplıdır.
1.
Az gittim uz gittim.
Dere tepe düz gittim.
Çayır çimen geçerek,
Lale sümbül biçerek,
Soğuk sular içerek,
Altı ayla bir güzde,
Bir arpa boyu yol gittim.
-Komşu, komşu !
-Hu, hu!
-Oğlun geldi mi?
-Geldi
-Ne getirdi?
-İnci, boncuk.
-Kime, kime?
-Sana, bana.
-Başka kime?
-Kara kediye
-Kara kedi nerede?
-Ağaca çıktı
-Ağaç nerede?
-Balta kesti
-Balta nerede?
-Suya düştü.
-Su nerede?
-İnek içti.
-İnek nerede?
-Dağa kaçtı.
-Dağ nerede?
-Yandı, bitti kül oldu.
Al bu takatukaları takatukacıya götür. Takatukacı bu taka tukaları takatukalatmazsa al bu takatukaları takatukacıdan takatukalatmadan geri getir.
Şu tarlaya ekilen bir şinik kekere mekereye dadanan boz ala boz başlıklı pis porsuk, bu tarlaya ekilen bir şinik kekere mekereye dadanan boz ala boz başlıklı pis porsuğa demiş ki: “Ben bu tarlaya ekilen bir şinik kekere mekereye dadanan boz ala boz başlıklı pis porsuğum”.
Birdir bir, ikidir iki,
Ormandaki tilki,
Üçtür üç, yapması güç,
Dörttür dört, dönde kafanı ört,
Beştir fes, kısa kes,
Altıdır altı, yaptım kahvaltı,
Yedidir yedi, yemeğimi yedi,
Sekizim seksek, yere düşen eşek,
Dokuzum durak, nerde oturak?
Şu Karşıda Beş Eşek,
Beşi De Boz Beş Eşek,
Biri Yüklü Dişi Boz Eşek,
Dördü Yüksüz Erkek Boz Eşek,
Hepsi Eder Beş Boz Eşek.
Mini mini birler
Çalışkan ikiler
Tembel üçler
Dayak yiyen dörtler
Misafir beşler
Altılar altınımı çaldılar
Yediler yemeğimi yediler
Sekizler seke seke gittiler
Dokuzlar doktor olup kaçtılar
Onlar, nerede bunlar?
Yoğurdu sarımsaklasak da mı saklasak, sarımsaklamasak da mı saklasak?
Bir berber bir berbere bire berber gel beraber bir berber dükkanı açalım demiş.
Portakalı soydum
Baş ucuma koydum
Ben bir yalan uydurdum
Duma duma dum
Kırmızı mum
Ben dedemin sakalına kondurdum
Dolapta pekmez
Yala yala bitmez
Ayşecik cik cik cik
Fatmacık cık cık cık
Sen bu oyundan çık
Uçurtmamın bir huyu,
Oyun sever kuyruğu.
Tek isteği yükselmek,
Tepeden yeri görmek.
Ona hep engel olan,
Yel ya da ipi tutan.
Bir gün yelden diledi:
– Beni göğe sal, dedi.
İpim kopsun gideyim,
Gökyüzünde gezeyim.
Yel üfürdü gürledi,
Dileği gerçekleşti.
İpi koptu pıt, diye
Uçup gitti göklere.
Gördü yukarıdan yeri,
Gölleri, denizleri.
Kıvrım kıvrım ırmaklar,
Sıra dağlar, ovalar…
Gönlü birden şenlendi,
– Ufkum açıldı, dedi.
Bildiğim ne az imiş,
Oysa ne çok var imiş.
Daha yükselsem eğer,
Görürdüm neler neler…
Bu Adem'in hikayesi
Şeker gibi tekerlemesi
Nasıl da güzel söylemesi
Bir dene de gör
Bir dene de gör
Bu Adem'in hikayesi
Şeker gibi tekerlemesi
Nasıl da güzel söylemesi
Bir dene de gör
Bir dene de gör
Adem madene gitmiş
Madende badem yemiş
Madem Adem badem yemiş
Niye bize getirmemiş?
Adem madene gitmiş
Madende badem yemiş
Madem Adem badem yemiş
Niye bize getirmemiş?
Bu Adem'in hikayesi
Şeker gibi tekerlemesi
Nasıl da güzel söylemesi
Bir dene de gör
Bir dene de gör
Bu Adem'in hikayesi
Şeker gibi tekerlemesi
Nasıl da güzel söylemesi
Bir dene de gör
Bir dene de gör
Adem madene gitmiş
Madende badem yemiş
Madem Adem badem yemiş
Niye bize getirmemiş?
Adem madene gitmiş
Madende badem yemiş
Madem Adem badem yemiş
Niye bize getirmemiş?
Adem madene gitmiş
Madende badem yemiş
Madem Adem badem yemiş
Niye bize getirmemiş?
Adem madene gitmiş
Madende badem yemiş
Madem Adem badem yemiş
Niye bize getirmemiş?
Niye bize getirmemiş?
Niye bize getirmemiş?
Ah Adem ah!
- Masal Tekerlemeleri
- Oyun Tekerlemeleri (Sayışmacalar)
- Tören Tekerlemeleri
- Yanıltmacalar